Jacob Petrus Havelaar (Rotterdam, 23 januari 1840 – ‘s-Gravenhage, 7 april 1918) was een Nederlands politicus.

Havelaar was waterstaatkundig ingenieur, die bij de waterstaat in Utrecht werkte en directeur van de Provinciale Waterstaat van Drenthe was. Hij bracht als minister in het kabinet-Mackay een wet tot stand waardoor nog slechts twee spoorwegmaatschappijen de spoorlijnen zouden exploiteren. Tevenw was het verantwoordelijk voor een nieuwe wet op de brievenposterij.

Na zijn ministerschap was  hij Tweede- en Eerste Kamerlid, Statenlid en gemeenteraadslid in Den Haag.