Heraldiek is de wetenschap, die het ontstaan, de ontwikkeling, het gebruik, het recht op en de reglementering van, alsmede de beschrijving van het wapen bestudeert.

Om duidelijk te maken welke ridder schuil ging onder een harnas en helm of om aan te geven tot welke partij men behoorde, werden middels kleuren en symbolen versieringen aangebracht op onder andere schilden, paardenkleden, banieren en helmen.

Het gebruik van die wapens is aan allerlei gebruiken verbonden. Naast adellijke familiewapens, was het gebruikelijk voor Europese staten, steden, streken en gemeenten om een wapen te voeren.

De boerenstand voerde in de vroege middeleeuwen geen wapen. Zij gebruikten een huismerk als herkenningsteken. Dit huismerk was kenmerkend voor de boerderij en werd als brandmerk en teken op zerken gebruikt.

In de late middeleeuwen gingen ook burgers en boeren wapens voeren en soms zijn de oude huismerken op de wapens afgebeeld.

In de late middeleeuwen was het gebruik van heraldische kentekens niet langer het exclusieve domein van de adel en de staat. Ook gilden, verenigingen en burgers gingen wapens voeren.

Ook ontstond er een uitgebreide kerkelijke heraldiek met eigen regels en vormen.