Vanaf heden is ook het register van de Burgerlijke Stand Overlijden van Pernis in de periode 1812 – 1850 geheel beschikbaar via deze website.

Een compleet overzicht van de beschikbare registers per plaats is hier te vinden.

Piet Hein werd geboren in 1577 in Delfshaven als zoon van de schipper Pieter Cornelisz Hein (-1623) en Neeltgen Claesdr. Van Piet Heins jeugd is weinig bekend, behalve dat hij kennelijk leerde lezen en schrijven en dat hij drie jongere broers had, Jacob, Simon en Cornelis, die allen koopman zouden worden. In 1598 raakte hij – vermoedelijk samen met zijn vader – in Spaanse gevangenschap. Hein werd ingezet als roeier op een galei op de vloot van Ambrosio Spinola, gelegen bij Sluis. Hij kwam pas vrij in 1602 bij een uitwisseling van gevangenen.

In 1603 raakte hij als schipper van de Kleine Neptunus opnieuw gevangen en is opgesloten in het fort van Havana. Omdat in het vaderland zijn lot onbekend was, liet koopman Jan Gerritsz Meerman zijn schipper op de Wassende Maen, in 1605 op handelsreis naar Cuba, speciaal informatie inwinnen. In 1607 was Piet Hein terug, maar het is niet overgeleverd hoe en wanneer. Aan het einde van dat jaar trad hij in dienst bij de Vereenigde Oostindische Compagnie en vertrok als stuurman op de Hollandia. Het schip maakte deel uit van de vloot onder Pieter Willemsz. Verhoeff naar de Banda-eilanden om greep te krijgen op de handel in specerijen.

Aan boord van de schepen bevonden zich naast Jan Pietersz Coen als onderkoopman, ook Jacques Specx op weg naar Hirado, ook zes kapiteins en ongeveer 750 soldaten. Het doel was Portugese schepen te weren voor Mozambique of Goa en opnieuw een poging te doen Malakka te veroveren, hetgeen Cornelis Matelieff de Jonge niet was gelukt.

Rond juni 1609 kwam Verhoeff op Banda Neira aan en wilde de vestiging van een fort afdwingen. De Bandanezen gaven de voorkeur aan vrije verkoop, waarbij zij de kopers van verschillende nationaliteit tegen elkaar konden uitspelen. De dorpshoofden lokten drie leiders van de vloot in de val, die vervolgens werden vermoord. Uit wraak en vergelding is op 15 juni 1609 de kampong Lebetakke op Banda uitgemoord.

Uiteindelijk zijn circa 46 bemanningsleden of soldaten bij de acties omgekomen. Als gevolg werden er een aantal zeelieden bevorderd en in 1610 werd Hein schipper van de Hollandia. In 1611 keerde hij terug met een rijke lading kruidnagelen ter waarde van 100.000 guldens die echter ging broeien en bij de Azoren overboord moest worden gezet om brand te voorkomen.

Na thuiskomst vestigde Hein zich in Rotterdam en trouwde op 23 september 1612 Anneke Claesdr de Reus, de twaalf jaar oudere weduwe van zijn in 1611 in de Molukken omgekomen collega Jan de With. Piet Hein was spaarzaam en in 1613 had hij kennelijk een eigen schip, de Sphaera Mundi. Het echtpaar was welvarend genoeg om op 28 mei 1614 een groot huis te kopen voor 2900 guldens aan de Leuvenhaven.

In 1617 was Hein schipper op de Neptunus. Toen hij in 1618 Venetië aandeed, werd hij met schip en bemanning geronseld door de Venetianen om te vechten in hun conflict met het Koninkrijk Napels en Sicilië. (Ook Johan Ernst van Nassau-Siegen, Melchior van den Kerckhove, en Dirck Hartog waren naar de Adriatische Zee gevaren om Venetië te beschermen tegen Habsburgse, Spaanse en Uskokse aanvallen.) Deze gedwongen dienst op de Adriatische Zee beviel kennelijk niet erg; er bleek weinig te doen. In 1621 verhuurde Hein mogelijk zijn schip de Neptunes (het zou pas in 1623 terugkeren) en reisde over land naar huis.

De neef van zijn vrouw, Abraham Jansz de Reus, burgemeester van Rotterdam, bezorgde hem een baantje als schepen in de vroedschap hoewel Hein geen poorter was, en een dergelijke positie meestal werd bezet door iemand die rechten had gestudeerd. Mogelijk een geval van “kuiperij” of nepotisme maar blijkens de notulen behandelde Hein zijn taak niet als een sinecure en kwam hij zijn verplichtingen nauwgezet en gewetensvol na.

In dienst van de West-Indische Compagnie

In november 1623 trad hij in dienst bij de pas opgerichte West-Indische Compagnie. Hij kreeg opdracht de stad (Bahia) aan te vallen en kaapbrieven mee om schepen van vijandelijke mogendheden in beslag te nemen, ook wanneer het geen oorlogsschepen waren. Dat betekende dat hij van de Staten-Generaal der Nederlanden toestemming had om Spaanse en Portugese koopvaarders aan te vallen.

Hein voerde het bevel van in totaal drie expedities voor de West-Indische Compagnie. Na het Twaalfjarig Bestand liep de oorlog erg slecht voor de Republiek en Brazilië bloeide als nooit te voren. De Dertigjarige Oorlog sneed haar af van het Duitse achterland en Breda ging in 1625 verloren.

De Habsburgers lieten een kapervloot opereren vanuit Lübeck en de teruglopende economie, zo vreesde men, stond op instorten. In reactie hierop werden er plannen bedacht om de vijand aan te tasten bij de bron, in Angola en Cacheu, om de aanvoer van slaven af te snijden. Een nieuw plan op 30 oktober behelsde eerst de aanval op het sterke Bahia, een beslissing waarbij de bewindhebbers Adriaen van der Goes uit Delft, Johannes de Laet uit Leiden, Albert C. Burgh, Kiliaen van Rensselaer en Samuel Blommaert een rol speelden.

Eerste tocht

Voor de eerste tocht (1624-1625) werd hij op 2 november 1623 benoemd tot viceadmiraal, onder admiraal Jacob Willekens. Een vloot van 26 schepen bereikte op 8 mei 1624 de Portugese hoofdstad São Salvador in Brazilië. De volgende dag al leidde Hein persoonlijk de succesvolle bestorming door matrozen van het zeefort van de stad. De verdediging stortte ineen en de stad viel zonder slag of stoot in een dag in handen van een landingsmacht van soldaten.

Op 5 augustus 1624 vertrok Piet Hein met zeven schepen uit São Salvador – waar Willekens met de meeste andere schepen op 28 juli zeil naar Nederland had gezet – om vandaar uit São Paulo de Loanda (Luanda) in de Portugese kolonie Angola, destijds een belangrijke uitvoerhaven van slaven, te veroveren. Door het blokkeren van de slavenhandel hoopte men het hele plantagesysteem in Amerika lam te leggen. Zelf deed de West-Indische Compagnie tot 1635 wel aan transport maar niet aan slavenhandel die men eerst, na een onderzoek door een commissie, onethisch achtte. Omdat Hein een andere vloot van drie schepen onder leiding van Filips van Zuylen miste, die ten noorden van de plaats was gelegen en die ervoor al een tevergeefse aanval op de stad had gedaan, besloot hij om dan zelf de stad maar aan te vallen op 30 oktober. De aanval mislukte echter want vanwege de eerdere activiteiten van Van Zuylen was Luanda enorm versterkt.

Op 21 november gaf hij de blokkade op en probeerde vergeefs contact te leggen met het koninkrijk Congo, dat tevoren aangegeven had een bondgenootschap tegen Portugal te willen sluiten maar zich nu weer met de Portugezen verzoend bleek te hebben. Hein zette op 2 februari 1625 weer zeil voor São Salvador, waar hij op 18 april werd verrast door de aanwezigheid van de vloot van Don Fadrique de Toledo die de stad aan het belegeren was. Hein was veel te zwak om de stad te hulp te schieten en wist de hulpvloot van admiraal Boudewijn Hendricksz niet te vinden. Die zou pas vijf weken later op 26 mei arriveren vanuit Nederland, niet op de hoogte van de herovering. Op 5 mei vernam Hein dat de stad gevallen was en voer terug naar Nederland, zodat ook de hulpvloot niet sterk genoeg zou zijn Bahia opnieuw te veroveren.

Bahia werd op 30 april 1625 na een beleg overgegeven aan de te hulp geschoten Spaanse vloot. (De Spaanse bevelhebbers kregen het nieuws over de verovering een maand eerder dan de Nederlanders, waardoor die te laat kwamen met een hulpvloot om San Salvador te beschermen tegen de herovering).

In juli kwam Hein weer thuis; op 9 augustus bracht hij verslag uit aan de Staten-Generaal waarop hem een gouden ereketting (tweehonderd gulden waard) met gouden medaille (honderd gulden) werd verleend. Datzelfde jaar liet hij zijn portret schilderen door Jan Daemen Cool, waarvan nog enkele kopieën bestaan. Een echte heldenontvangst viel hem echter niet ten deel wat hem blijkens een latere reactie toch gestoken moet hebben.

Tweede tocht

Voor de tweede tocht (1626-1627) werd hij door de West-Indische Compagnie op 28 maart 1626 benoemd tot admiraal en kapitein-generaal, met het militaire opperbevel van alle Nederlandse activiteiten in Amerika. Hij zou alleen ondergeschikt zijn aan Boudewijn Hendricksz, de Generaal ende Opperhooft van West-Indiën.

In mei vertrok hij met een hulpvloot van negen schepen naar Cuba waar Hendricksz zich met de hoofdvloot bevond. Op 27 augustus vernam hij dat de laatste op 2 juli was overleden. Hij verplaatste zich naar de zuidpunt van Florida in de hoop dat alle Nederlandse vloten zich daar zouden verenigen om de Spaanse zilvervloot te onderscheppen. Op 9 september passeerde die inderdaad maar Hein was nog niet versterkt zodat hij moest berichten: Het doet mij wee daer op gaan duinckend [denkend] soo schone occasy voorbij hebbe moeten gaen door het manckement van assestentie.

Hij zou ook nog deelnemen aan een succesvolle aanval op Rio de Janeiro samen met Willekens in 1626, maar na een dispuut over wie de leiding zou hebben, gingen de twee uit elkaar en voer Willekens terug naar Amsterdam.

Nog steeds geen contact hebbende gemaakt met de andere vloten vertrok hij hierop naar Brazilië, wat vanwege de heersende winden via een enorme omweg moest worden bereikt: de vloot voer eerst over de noord terug naar de Azoren, bereikte van daaruit in januari 1627 Sierra Leone en stak op 19 januari vanuit Afrika over naar de Braziliaanse kust die op 25 februari in zicht kwam.

Met zijn negen schepen was hij te zwak om Bahia te hernemen maar hij viel een vloot van 26 Portugese schepen aan die op de rede lag en veroverde alle. Zijn eigen vlaggenschip, de Amsterdam, raakte echter vast op een zandbank en werd in de nacht door de forten wrak geschoten zodat men het zelf maar in brand stak om te voorkomen dat het in handen van de vijand zou vallen. Hein raakte in dit gevecht gewond door een musketschot in de linkerarm.

Negen schepen werden prijsgenomen; de andere zeventien verbrand. Tot de buit behoorden 2564 kisten suiker en 1172 huiden. Twee slavenschepen die uit Angola aankwamen werden ook prijsgemaakt; de slaven werden vrijgelaten op het eiland Itaparica hoewel Hein ze tot zijn leedwezen niet tegen scheurbuik had kunnen behandelen omdat hij geen citrusvruchten had kunnen vinden.

Hierop splitste Hein zijn vloot om met verschillende smaldelen zuidelijker de verschillende Braziliaanse havens te teisteren. Zelf viel hij tussen 10 en 18 juni Bahia weer aan en organiseerde sloepenaanvallen tegen Portugese schepen die in kreken verborgen lagen. Opnieuw viel hem een rijke buit aan suiker in handen; één keer bleek een Portugees schip de terugweg afgesneden te hebben. Hein viel het aan en brandde het helemaal neer zodat de uitweg weer vrij was.

Op 25 augustus begon Hein op de Hollandia en vergezeld door vijf andere schepen de terugtocht naar Nederland. Op 26 oktober verscheen hij onverwacht voor de Kamer van de West-Indische Compagnie te Amsterdam om meteen verslag te doen. Opnieuw kreeg hij van de Staten-Generaal een gouden ereketting en opnieuw was er geen grote publieke belangstelling voor zijn verrichtingen, ondanks een speciale herdenkingsprent door graveur Hessel Gerritsz.

Derde tocht

Voor zijn derde tocht (1628-1629) behield hij de titels van kapitein-generaal en admiraal. Zijn tweede man was echter de oudere luitenant-admiraal Hendrick Lonck die dus anciënniteit had. In de 17e eeuw lag, ook in de burgerlijke Republiek, het rangonderscheid altijd uiterst gevoelig. Iedereen lette steeds goed op of hij overeenkomstig zijn positie – en dus niet “min-achtend” – werd behandeld om statusval te voorkomen. Om die gevoeligheden te ontzien, noemde Hein zich op deze expeditie systematisch “generaal” en Lonck was dan de “admiraal”.

De West-Indische Compagnie zond in 1628 maar liefst drie vloten naar Amerika. Dirck Symensz Uitgeest viel Brazilië aan met twaalf schepen; Pieter Adriaensz Ita ging met een even groot aantal vast voorop naar de Caraïben. Hein vertrok met 31 schepen en 4000 man op 13 april met het uitdrukkelijke doel de Spaanse schatvloot te onderscheppen, die onder meer met zilver, indigo en cochenille beladen onderweg was naar Spanje.

Zijn vlaggenschip was de Amsterdam met vijftig kanonnen; zijn vlaggenkapitein de latere viceadmiraal Witte de With. Viceadmiraal en derde man was Joost van Trappen Banckert van de Zeeuwse Kamer van de West-Indische Compagnie, de vader van de latere luitenant-admiraal Adriaen Banckert. Hoewel met Hein, De With en Banckert (de “gesel der Spanjaarden”) drie van de grootste vechtjassen uit de Nederlandse maritieme geschiedenis op één vloot verenigd waren, had de expeditie meer door geluk dan dapperheid succes.

Omdat de plannen al in een vroeg stadium door de corruptie van de klerken waren uitgelekt, keek heel Europa gespannen toe of het Hein zou gelukken. De Terra Firma-vloot uit Zuid-Amerika die het zilver uit Peru moest vervoeren, bleef in de havens liggen toen het duidelijk werd dat Hein inderdaad in het gebied aanwezig was.

De St-Jacobsvloot uit Mexico werd echter niet op tijd gewaarschuwd en voer uit naar Cuba, waar een storm een gedeelte naar de Nederlandse vloot dreef die in de buurt van Havana al een tijd te wachten lag en bijna op het punt stond terug te keren. Op 8 september (Juliaanse kalender) vielen vijftien schepen vrijwel zonder gevecht in Heins handen; tijdens de hele expeditie verloor hij slechts 150 man door ziekte en desertie.

Deze overval, de Slag in de baai van Matanzas, leverde 11.509.524 guldens op (na aftrek van de kosten kennelijk zo’n zeven miljoen want de stadhouder had recht op 10% van de winst en kreeg volgens een latere opgaaf van Johan de Witt 700.000 guldens), een gigantisch bedrag voor die tijd: het equivalent in koopkracht van ruwweg een half miljard euro in huidig geld, terwijl de Nederlandse economie toen ongeveer twee orden van grootte kleiner was dan de huidige. Piet Hein werd daarvoor beloond met zes duizend guldens en de bemanningsleden met elk 200 gulden, wat zelfs tot oproer leidde. De verovering leverde hem de grote faam op in Nederland die tot de dag van vandaag voortduurt. Met de opbrengst van dergelijke goud- en zilvertransporten bekostigde Spanje de strijd tegen de Nederlandse opstandelingen (Tachtigjarige Oorlog).

Het verlies betekende voor de Habsburgers dus niet alleen een overeenkomend verlies aan prestige maar ook de feitelijke onmogelijkheid de oorlog nog tot een goed einde te brengen. Vanaf dat moment zou de positie van Spanje als wereldmacht binnen één generatie verloren gaan. De Republiek had nu echter het geld om in 1629 de zeer dure belegering van ‘s-Hertogenbosch te beginnen, de onneembaar geachte “Moerasdraeck”, waardoor de Habsburgse landblokkade gebroken zou worden; een versterking van stadhouder Frederik Hendriks reputatie als “Stedendwinger”, die al begonnen was met de herovering van Grolle in 1627.

Toch waren er ook indirecte nadelen voor de Zeven Verenigde Nederlanden: als centrum van het ontluikende hoogkapitalisme waren ze kritisch afhankelijk van een onbelemmerde werking van de geldpomp die de zilvertransporten voor de wereldhandel waren. Het even vasthouden van het zilver veroorzaakte een dip in de wereldeconomie. Dat besefte toen echter niemand en het hele volk maakte zich op voor een heldenontvangst.

Terugkeer

Op 17 september begon Hein aan de overtocht naar Nederland. Het adviesjacht Ooievaar van kapitein Salomon Willemsz snelde vooruit en bereikte op 15 november Rotterdam. De volgende dag deed de kapitein kond aan Staten-Generaal en stadhouder; de overmaat van vreugde was zo groot dat zowel Staten als prins hem een gouden ketting toezegden voor het enkele feit dat hij de boodschapper was van zo’n goed nieuws. Men probeerde het nog geheim te houden maar op 17 november had drukker Jan van Hilten al de primeur.

Ondertussen was Hein nog lang niet thuis. De Spaanse koning had al uit voorzorg een grote vloot bijeengebracht in Cádiz maar durfde die niet zo laat in het jaar de oceaan op te sturen. Hij zette al zijn hoop dus maar op zijn Duinkerker Kapers. Om de doorgang door Het Kanaal vrij te houden voer commandeur Johan Evertsen uit met een Zeeuws smaldeel.

Geteisterd door stormen en scheurbuik bereikte Heins vloot op 3 december Land’s End waar Evertsen hem opwachtte met drie schepen en het kwade bericht dat hij zich door 27 Duinkerkers had moeten heenvechten. Luitenant-admiraal Philips van Dorp was, hoewel al kruisend op volle zee, met tien schepen zonder slag te durven leveren teruggekeerd naar Vlissingen, wat deze nog zwaar aangerekend zou worden. Hein besloot hierop de haven van Falmouth binnen te vallen; vijf afgedwaalde schepen kwamen na felle gevechten op eigen houtje behouden thuis.

De West-Indische Compagnie wist te melden dat men van Karel I van Engeland nog een persoonlijke toezegging had gekregen dat Engeland het geldende assistentieverdrag normaal zou nakomen, maar Hein had daar weinig vertrouwen in en lag met geladen kanons en brandende lonten in de haven.

Toch wisten de Engelsen tot verbazing van alle gezanten, die het tegenovergestelde hadden voorspeld, de verleiding te weerstaan. Wel ontstond er een diplomatieke rel over de vraag of Hein 277 pond en zes schelling invoerrechten moest betalen over een partij huiden die hij om schade te voorkomen aan land had laten zetten. De admiraal hield voet bij stuk, bleef wachten tot hij gelijk kreeg en stak pas op 3 januari 1629 in zee om op 9 januari het Goereese Gat binnen te zeilen.

Bij zijn terugkeer werd hij in Amsterdam, Haarlem en Leiden als een held binnengehaald. Er waren vele eremaaltijden en publieke huldigingen, die luister werd bijgezet door openbare feestelijkheden met vuurwerk. Alle grenssteden en ambassades moesten verplicht feestvieren zodat het heel de wereld duidelijk zou worden hoe groot de overwinning was. Zelf wist Hein zijn roem wel te relativeren; toen hij op het bordes van het stadhuis van Leiden door een uitzinnige menigte toegejuicht werd, merkte hij op tegen de burgemeester: Siet hoe het volck nu raest, omdat [ick] soo grooten schat t’huys brenghe, [die] daer weijnich voor hebbe gedaen; ende te voren als ick der voor hadde ghevochten, ende verre grooter daden ghedaen als dese, en heeft men sich naeuwlijcks aen mij ghekeert. In februari kreeg hij een gouden ereketting van stadhouder Frederik Hendrik, admiraal-generaal van land’s vloot.

De aandeelhouders van de West-Indische Compagnie kregen een dividend uitgekeerd van 50%. De koersen stegen daarbij nog eens met 225%; Hein had zijn vrouw nog aangeraden aandelen te kopen maar die durfde dat niet. De Heren Negentien, de bewindhebbers van de West-Indische Compagnie, kregen samen 1% van de winst; stadhouder Frederik Hendrik in z’n eentje ontving 10%, een enorm bedrag. De opvarenden kregen als prijsgeld slechts zeventien maanden extra gage; de personeelskosten beliepen hierdoor samen met de normale gage zo’n 1,7 miljoen. Omdat Hein ongeveer 350 guldens de maand verdiende, kreeg hij dus zesduizend gulden extra. Uit zijn testament blijkt dat hij niets van belang verduisterd had.

Hein kreeg de keus of hij uitbetaald zou worden in geld of cochenille; hij koos voor baar geld maar merkte kort daarop dat de prijs van de rode verfstof juist door zijn actie flink aan het stijgen was en vroeg alsnog in natura uitgekeerd te krijgen. Dit werd geweigerd. Vele opvarenden voelden zich tekortgedaan, het West-Indische Compagnie-kantoor in Amsterdam werd bestormd en Hein vreesde dat men bij hem of zijn vrouw verhaal zou gaan halen; hij was al bedreigd. Dit alles verstoorde de verhouding tussen hem en de compagnie.

Luitenant-admiraal van ‘s Lands Vloot

Op 16 maart kwam het de Staten-Generaal ter ore dat er onoverbrugbare tegenstellingen waren ontstaan tussen Hein en de Heren Negentien. In allerijl werd er een verzoeningscommissie benoemd die echter op 21 maart moest melden dat de onderhandelingen alsnog stuk waren gelopen op de exorbitante eisen die Hein stelde aan zijn bevelhebberschap: hij wilde volledige vrijheid van handelen, 1500 guldens de maand en bewindhebber worden van de Admiraliteit van Amsterdam.

Op 26 maart 1629 werd van Lonck als zijn opvolger bij de West-Indische Compagnie benoemd; maar dezelfde dag werd Hein beëdigd als luitenant-admiraal van Holland en West-Friesland, dus in dienst van de Hollandse Staten. Frederick Hendrik had dit zo geregeld. Dit betekende ook dat hij bevelhebber was van de confederale vloot, als eerste niet-adellijke admiraal en opvolger van de plaatsvervangende bevelhebber, de edelman Van Dorp, die zelf admiraal Laurens Reael verving. Als zodanig diende hij meteen een tienpuntenplan in ter verbetering van het marinebestuur. Veel van zijn hervormingsvoorstellen werden echter door de vijf admiraliteiten afgewezen. Hein verhuisde nu naar Delft. Op 29 mei vertrok hij met een eskader uit Hellevoetsluis, met zijn schip de Vliegende Groene Draak, tegen de Duinkerker Kapers. Die bleken zich echter nog niet op zee te bevinden.

Op 17 juni onderschepte hij echter drie Oostender kaperschepen. Zoals zijn gewoonte was schoof hij zijn schip tussen twee kaperschepen in, toevallig die van de admiraal en viceadmiraal van de Oostendse vloot, om ze beiden tegelijkertijd de volle laag te geven. In dit geval liep het slecht af. Een achtpondskogel raakte hem na een half uur in de linkerschouder en hij was op slag dood. Dat het gevecht niet verloren ging, maar de Nederlandse vloot toch succes opleverde was te danken aan de vlaggenkapitein van het admiraalsschip, Maarten Harpertsz Tromp. Deze zou later uitgroeien tot een belangrijk admiraal. Maar alle drie de kaperschepen werden genomen en de bemanningen ervan werden op last van Tromp ter plekke opgehangen.

Piet Hein werd op 4 juli met grote eer begraven in de Oude Kerk in Delft. Pas in 1638 kwam na lang aandringen van de weduwe op staatskosten het beloofde marmeren praalgraf klaar, meestal toegeschreven aan Pieter de Keyser. Veel later, in 1870, is in Delfshaven een zandstenen beeld geplaatst, een werk van de Bossche beeldhouwer Joseph Graven.

Genealogische gegevens Piet Pietersz Heyn

Op elfjarige leeftijd, op 3 augustus 1618, ging hij als hoogbootsmansjongen voor het eerst naar zee. Hij werd op een latere reis door de Spanjaarden gevangengenomen, ontsnapte en liep met een paar kameraden terug naar Nederland.

In 1622 kwam hij onder de hoede van een broer van zijn moeder, die “ruiter” was in het leger van Prins Maurits. Met zijn oom nam hij als konstabel of busschieter deel aan de strijd rond het Beleg van Bergen op Zoom. Hij nam deel aan het ontzet van de stad, waar de familie van zijn moeder vandaan kwam, op 2 oktober 1622.

In 1622 voer hij voor het eerst uit als hoogbootsmansmaat op een oorlogsschip. Het is onbekend hoe lang zijn eerste zeedienst bij de marine geduurd heeft. Tot 1631 was De Ruyter in Dublin handelsagent voor het Vlissingse koopmanshuis Lampsins. Uit die tijd stamt vermoedelijk het beroemde verhaal dat hij een aanval van de Duinkerker Kapers afsloeg door het dek van zijn schip met boter in te smeren.

Op 16 maart 1631 trouwde hij met de boerendochter Maayke Velders. Zijn vrouw stierf echter al op 31 december in het kraambed en zijn eerste kind, Alida of Aaltje, overleed drie weken later.

Stuurman

In 1633 nam De Ruyter als stuurman dienst op een walvisvaarder van de Noordse Compagnie met als bestemming Jan Mayen. In 1635 voer hij, nog steeds stuurman, naar Spitsbergen. Later dat jaar gaat hij op de Graeuwen Heynst op kaapvaart in dienst van de Lampsins. Hij is actief op de route naar Zuid-Amerika.

Pas in 1636 komt Michiel Adriaenszoon voor het eerst onder de naam ‘Ruyter’ in een document voor. De herkomst van die naam was in zijn eigen tijd al een raadsel en hierover deden verschillende verhalen de ronde. Eén daarvan was dat hij aan zijn naam kwam omdat zijn grootvader of zijn oom van moederszijde als ruiter had meegevochten in het leger. Mogelijk komt de bijnaam De Ruyter waarschijnlijk uit de kaapvaart en is zij ontleend aan het “ruiten” oftewel roven door zijn kaperschip. Het lijkt er overigens op dat de bijnaam vooral door anderen is gegeven: pas in april 1637 ondertekende Michiel voor het eerst met deze naam.

Op 1 juli 1636 huwde hij Neeltje Engels (1607-1650), een bemiddelde regentendochter. Op 27 september 1637 wordt een zoon geboren, Adriaen (1637-1655), en twee jaar later een dochter, Cornelia (Neeltje, 1639-1720). In 1641 krijgen ze een derde kind, dat na enkele dagen overlijdt, ongedoopt. In 1642 komt er nog een dochter, die zij Alida of Aaltje (1642-1679) noemen, zoals zijn allereerste dochter. Op 2 mei 1649 wordt hun laatste kind Engel (1649-1683) geboren, ruim een jaar later overlijdt zijn echtgenote.

De Ruyter had toen zelf al een kapitaal opgebouwd van vele duizenden guldens en het poorterschap (burgerrecht) van Vlissingen verworven. Kapers wilden nog wel eens piraterij begaan en in dit jaar zouden de Engelsen wegens (althans beweerde) verdenking hiervan De Ruyters schip, terwijl hijzelf de stad Calais bezocht, met bemanning en al prijs hebben genomen en het naar de marinebasis Sandwich in Engeland hebben gevoerd. Michiel zou zijn mannen achterna zijn gereisd om te protesteren. Sinds 1634 voerde Karel I van Engeland een pro-Spaanse politiek en kwamen dit soort vijandelijkheden steeds vaker voor.

Kapitein

Op 23 april 1637 zeilde De Ruyter uit als kapitein van een directieschip: een particuliere oorlogsbodem, van de Vlissingse reders Lampsins. Het particulier initiatief moest de zwakke oorlogsvloot bijstaan in de strijd tegen de Duinkerker Kapers. Overigens had Zeeland geen officiële directiekamer en is ook deze tocht als kaapvaart te omschrijven.

In 1640 werd hij kapitein op de koopvaarder Vlissinge, opnieuw een schip van Lampsins, en maakte een aantal tochten naar West-Indië.

Schout bij nacht

De Ruyters derde vrouw, Anna van Gelder (1668)In 1641 was hij onder admiraal Gijsels schout-bij-nacht en kapitein op De Haze, tijdens een expeditie om de Portugezen bij te staan in hun opstand tegen Spanje.

Van 1644 tot en met 1651 maakte De Ruyter met zijn schip de Salamander vele handelstochten op Marokko en West-Indië voor eigen rekening. In 1650 verbleef De Ruyter meer dan 8 maanden in Santa Cruz (het huidige Agadir). De reden van dit lange verblijf is niet bekend. Zijn reizen naar Marokko waren overigens zeer profijtelijk. Hij verkocht er wapens, peper, bijlen, zilveren kroezen, kistjes en hoeden aan Sidi Ali ben Mohammed, de leider van een opstandige provincie in het zuiden. Ook verjoeg hij later de schepen van Algerijnse zeerovers die de haven van Salé blokkeerden. Hij werd vervolgens met de grootste eer in die stad ontvangen.

Na de dood van zijn tweede vrouw op 15 september 1650 hertrouwde hij op 8 januari 1652 met de weduwe Anna van Gelder (1614-1673). Zij had een dochter en een zoon uit haar eerdere huwelijk. Ook kocht hij een fraai huis en besloot te gaan rentenieren. Later dat jaar wordt Margaretha geboren. Zij trouwt later met ds. Bernardus Somer.

Voorgoed bij de marine: Eerste Engelse Zeeoorlog

In 1652 brak echter de Eerste Engels-Nederlandse Oorlog uit. De Admiraliteit van Zeeland deed een beroep op zijn plichtsbesef en hij ging op 29 juli, zij het met tegenzin, weer in zeedienst. De provincie Zeeland rustte een particulier betaald hulp-eskader van directieschepen uit en De Ruyter werd hiervan commandant. Hij werd vicecommandeur (onderbevelhebber) onder Witte de With; tijdens diens afwezigheid voerde hij een eskader aan dat op 23 augustus 1652 in de Slag bij Plymouth admiraal Ayscue versloeg.

Dit was de eerste Nederlandse overwinning in deze oorlog, en de onbekende De Ruyter was plotseling een zeeheld geworden. Op 1 december 1652 werd hij benoemd tot commandeur bij de Zeeuwse admiraliteit. Hij vocht als eskadercommandant mee in de Slag bij de Hoofden, de Slag bij de Singels, de Driedaagse Zeeslag en de Zeeslag bij Nieuwpoort. Bij de Slag bij Ter Heijde was hij de enige commandant die Tromps vlaggenschip de Brederode kon bereiken om met eigen ogen het lijk van Maarten Tromp te aanschouwen. Hij adviseerde Egbert Bartolomeusz Kortenaer het sneuvelen van de bevelhebber geheim te houden.

Viceadmiraal

Na de oorlog wees hij een aanbod af om bevelhebber te worden, ondanks grote druk van Johan de Witt, maar bleef in dienst bij de marine: op 2 maart 1654 werd hij viceadmiraal bij de admiraliteit van Amsterdam, en De Ruyter en zijn gezin verhuisden in 1655 naar die stad. Hetzelfde jaar maakte hij met de Tijdverdrijf een expeditie naar de Middellandse Zee tegen Algiers. In 1656 viel hij de Zweden aan bij Danzig. In 1657 en 1658 voerde hij acties uit tegen Portugal.

In 1659 commandeerde hij een hulpvloot die luitenant-admiraal Jacob van Wassenaer Obdam moest bijstaan bij het heroveren van de Deense eilanden na diens overwinning in de Slag in de Sont. Hij bevrijdde Nyborg op Funen. Uit dankbaarheid werd hij door Frederik III van Denemarken in de adelstand verheven. Hij kreeg ook het recht handel te drijven op Noorwegen en richtte daartoe in 1660 de Noordkaapse Compagnie op, die tot 1664 actief was. De Compagnie richtte zich op de walvisvaart, daarnaast op de handel in lever en kuit van kabeljauw.

In 1659 trouwt zijn oudste dochter Cornalia (1636) met Johan de Witte (1635-1683), kapitein bij de Admiraliteit van Amsterdam. Zij geven hem twee kleinzonen, Cornelis (1660) en Michiel (1662).

Afrika

Van 1661 tot 1663 was De Ruyter actief tegen de Barbarijse zeerovers en dwong dezen uiteindelijk een verdrag af. Die braken dat verdrag echter bijna onmiddellijk nadat hij verdwenen was, zodat hij er in 1664 opnieuw op uitgestuurd werd. Weer in de Middellandse Zee aangekomen, vernam hij echter al snel dat er dringender zaken waren: de Britten hadden de Nederlandse factorijen in West-Afrika veroverd.

De vloot van De Ruyter werd er in het geheim op af gestuurd: hij heroverde de Nederlandse bezittingen. Daarbij ontmoette hij onverwacht een oude jeugdvriend uit Vlissingen: Jan Compagnie, die als kind tot slaaf gemaakt vanuit Afrika naar Zeeland vervoerd was en nu als zetbaas van de WIC aan de Goudkust bleek te werken. Om de Britten te straffen, verwoestte De Ruyter de Britse factorijen.

In 1663 trouwt zijn dochter Alida met Johan Schorer (1628-1664).

Amerika

Vanuit Afrika stak de vloot de Atlantische Oceaan over om de Britse koloniën in Amerika te teisteren. De Ruyter zag af van een herovering van Nieuw-Nederland omdat zijn krachten daartoe ontoereikend waren, maar plunderde de kust en onderschepte een haringvloot. In 1665 werd St. John’s, in wat nu Canada heet, voor korte tijd veroverd. Bij terugkeer in Delfzijl werd hij als een held ontvangen. Intussen hadden zich stormachtige ontwikkelingen voorgedaan in de Republiek.

Tweede Engelse Zeeoorlog

De Tweede Engels-Nederlandse Oorlog, die eigenlijk al een jaar in de koloniën was uitgebroken, was nu de openlijke fase ingegaan. In de Slag bij Lowestoft had de Nederlandse vloot echter een zeer zware nederlaag geleden, waarbij Van Wassenaer Obdam was gesneuveld. Men had dus een nieuwe bevelhebber van de staatse vloot nodig. Cornelis Tromp had al een voorlopige benoeming op zak.

Ingrijpen van raadpensionaris Johan de Witt leidde ertoe dat de Ruyter op 11 augustus alsnog werd aangesteld, want Tromp was hem te Oranjegezind. Tromp werd hierdoor zeer jaloers op De Ruyter en had grote moeite zich in de omstandigheden te schikken, hoewel hij kennelijk geen speciale antipathie tegen de man zelf voelde. De Ruyter kreeg zo een wel bijzonder lastige tweede man — eenzelfde situatie die zich had voorgedaan tussen Maarten Tromp en Witte de With: een die weliswaar zijn best deed te gehoorzamen, maar daar eigenlijk niet toe in staat was.

De Ruyter, die al eerder als informeel adviseur van zijn voorganger, bevelhebber Jacob van Wassenaer Obdam, invloed had gehad bij de modernisering van de vloot, zette na zijn aanstelling dat proces voort. Onder zijn leiding werd er geoefend in het formatievaren (in navolging van de tactiek van de Engelse admiraal Robert Blake) en werd een systeem van seinvlaggen ingevoerd. Tot dan was een zeeoorlog vooral een ongecoördineerd gevecht van schip tegen schip geweest.

In augustus 1665 lukte het hem om met Deense steun de retourvloot uit Indië, die in de haven van het Noorse Bergen door de Engelsen geblokkeerd werd, te ontzetten in de Slag in de baai van Bergen.

In 1666 nam hij het vlaggenschip De Zeven Provinciën in gebruik, waarmee hij de overwinning bevocht in de Vierdaagse Zeeslag (11-14 juni). In de Tweedaagse Zeeslag (4-5 augustus) leed hij een nederlaag en kwam het tot een verwijdering tussen hem en Tromp. Zijn verdiensten in de strijd tegen de Engelsen werden ook in het buitenland opgemerkt. Diezelfde maand werd hij door de Franse koning Lodewijk XIV toegelaten tot de ridderorde van de Heilige Michaël. Lodewijk kon de successen van de Hollanders tegen diens Engelse vijanden wel waarderen. Niemand kon toen bevroeden dat de Fransen nog gevaarlijker tegenstanders van de Republiek zouden worden dan de Engelsen, en dat De Ruyter gedood zou worden door een Franse kanonskogel.

Door het inademen van brandend lontpluis tijdens een kleinere actie later dat jaar werd De Ruyter zeer ernstig ziek. Er werd voor zijn leven gevreesd, maar hij genas net voldoende om het bevel over de vloot weer op zich te nemen. Tromp was toen geheel in ongenade gevallen.

Een van De Ruyters bekendste wapenfeiten, hoewel hij daar, mede door zijn ziekte, slechts een gering aandeel in had, is het opvaren van de Medway, een zijrivier van de Theems, bekend als de Tocht naar Chatham in 1667. Een landingsteam van het, in opdracht van Johan de Witt, door Cornelis de Witt net opgerichte Korps Mariniers stond al gereed de ketting neer te halen die de toegang tot de rivier versperde, toen kapitein Jan van Brakel, die in ongenade gevallen was toen hij zijn manschappen op het eiland Sheernesshad laten plunderen, aanbood zich te rehabiliteren.

Hij voerde het commando over zijn eigen schip, de Vreede, en twee branders, de Suzanna en de Pro Patria: het was deze laatste die volgens de overlevering de ketting doorvoer. Hierna kon de Engelse vloot zware schade toegebracht worden en namen de Hollandse schepen het Engelse vlaggenschip HMS Royal Charles mee naar Holland. Na dit wapenfeit werd de Vrede van Breda getekend.

Weinig bekend is dat het plan om de Medway op te varen afkomstig was van Johan de Witt. De Ruyter had aanvankelijk bezwaren wegens de onbekende plaatselijke ondieptes, maar voerde de opdracht toch uit. De Witt stuurde zijn broer Cornelis de Witt mee als gecommitteerde van de Staten-Generaal om toezicht te houden. De feitelijke planning was van luitenant-admiraal Willem Joseph van Ghent.

Verblijf in de Nederlanden

Tussen 1667 en 1672 werd De Ruyter zeer tegen zijn zin door Johan de Witt thuisgehouden om te voorkomen dat hij zou sneuvelen. De Ruyter had toen al een aanzienlijk kapitaal vergaard van ongeveer 250.000 gulden. In november 1669 overleefde De Ruyter een moordaanslag. Een aanhanger van Tromp probeerde hem met een broodmes in de hal van zijn huis te doden. De op religieus gebied tolerante De Ruyter werd als een medestander van Johan de Witt gezien, al hield hij zich buiten de politiek. Dat maakte hem in veler ogen tot een tegenstrever van de Oranjes.

Derde Engelse Zeeoorlog

Tijdens de Derde Nederlands-Engelse Oorlog voorkwam De Ruyter zowel in het rampjaar 1672 (Slag bij Solebay) als in 1673 (Eerste en Tweede Slag bij het Schooneveld en de Slag bij Kijkduin) dat de gecombineerde Franse en Engelse vloot ondanks hun grotere aantallen op de Zeeuwse of Hollandse kust kon landen. Hij maakte daarbij handig gebruik van de vele ondiepten voor de kust en van de richting waaruit de wind woei. Ter onderstreping van De Ruyters functie te midden van de vele luitenants-admiraal die de Republiek toen kende (elke admiraliteit had er wel een), werd hij op 21 februari 1673 bevorderd tot luitenant-admiraal-generaal.

Rampjaar

In het rampjaar, waarin de gebroeders De Witt werden vermoord, werd op 6 september 1672 ook een volksmenigte tegen het huis van de afwezige De Ruyter opgestookt, maar de burgerwacht wist verwoesting te voorkomen. De Ruyter was een vriend van Johan de Witt en werd er valselijk van beschuldigd de vloot aan de Fransen te willen verraden. De nieuwe machthebber, Willem III van Oranje-Nassau, wist De Ruyter en Tromp, een van de belangrijkste deelnemers aan het moordcomplot tegen De Witt, te verzoenen, door Tromp in het geheim te beloven dat hij De Ruyters opvolger als bevelhebber zou zijn. Dit gebeurde in het Rechthuis in Uithoorn.

Laatste tochten

In 1674 deed De Ruyter een mislukte poging Martinique te veroveren op de Fransen, met wie de Republiek sinds het Rampjaar 1672 in de Hollandse Oorlog verwikkeld was. In 1676 werd hij uitgezonden om Spanje te helpen bij het neerslaan van een opstand in Messina, die door de Fransen juist gesteund werd. Sicilië en het Koninkrijk Napels waren in die tijd Spaans bezit. Hoewel De Ruyter vond dat zijn vloot te zwak was ging hij toch, volgens sommige historici ervan overtuigd dat hij niet meer zou terugkeren, met de woorden:

“De Heeren hebben mij niet te verzoeken, maar te gebieden, en al wierd mij bevoolen ’s Lands vlagh op een enkel schip te voeren, ik zou daarmee t’zee gaan en daar de Heeren Staten hunne vlag betrouwen, zal ik mijn leven waagen”.

Het uitzenden van De Ruyter op deze tochten was opvallend omdat ze van zo weinig belang waren dat zij de aanwezigheid van de luitenant-admiraal-generaal absoluut niet rechtvaardigden. De Spaanse steun aan de Nederlandse bondgenoot was ver beneden verwachting en De Ruyter kon slecht overweg met de Spaanse bevelhebbers en de Spaanse autoriteiten.

In 1676 vocht hij op 8 januari de onbesliste Slag bij Stromboli uit, om Napels te verdedigen tegen de Franse vloot onder bevel van admiraal Duquesne. Als dank voor de geboden hulp liet markies De Los Velez, de Spaanse onderkoning van Napels, 26 Hongaarse predikanten vrij, die bij hem te werk waren gesteld als galeislaven. Nog ieder jaar wordt dit in februari bij het graf van De Ruyter herdacht.

Op 22 april 1676 kwam het tot een tweede confrontatie met Duquesne, in de Slag bij Agosta. Ook dit was een tactisch onbesliste slag, waarbij aan beide zijden enkele honderden doden vielen, maar met een strategisch voordeel voor de Fransen. Bovendien werd De Ruyter door een kanonskogel geraakt aan zijn rechterbeen, dat verbrijzeld werd, en aan zijn linkervoet, waarvan het voorste deel werd afgeschoten. Zijn been werd geamputeerd en in eerste instantie leek de gewonde te herstellen. Na enige dagen trad er wondkoorts op omdat de wond geïnfecteerd was geraakt. Michiel de Ruyter overleed een week later in de Baai van Syracuse aan de gevolgen van de wondkoorts, aan boord van ‘s lands schip van oorlog d’Eendraght. Het lichaam werd gebalsemd en opgebaard in de kajuit van de admiraal naar Nederland teruggebracht. Als teken van respect liet de Franse koning Lodewijk XIV bij het langsvaren van de Eendraght saluutschoten afvuren.

Genealogische gegevens Michiel Adriaensz de Ruyter

Vanaf heden is ook het register van de Burgerlijke Stand Overlijden van Rhoon in de periode 1812 – 1840 geheel beschikbaar via deze website.

Een compleet overzicht van de beschikbare registers per plaats is hier te vinden.

Tussen 1656 en 1662 is Godfried  in de leer geweest bij Samuel Hoogstraten. Daarna gaat hij naar Leiden om bij Gerard Dou te werken. In 1665 wordt hij in Dordrecht vermeld als vaandeldrager bij het 7e vendel der schutterij.

Op 31 oktober 1679 treedt Godfried in het huwelijk met Francoise van Diemen uit Breda. Hij woont in 1682 “op de Boom” en is voor of in 1686 naar de Wijnstraat verhuisd.

Op 20 februari 1691 heeft hij aan het Haagsche gilde fl. 18,- betaald. Het is niet zeker of hij toen zelf in den Haag woonde. Mogelijk is ook dat hij dat geld betaalde om in den Haag vrij de kunst te mogen beoefenen. Hij stond waarschijnlijk toen al in contact met de voornaamste kringen daar.

Op 12 november 1691 woont Godfried te Dordrecht bij de Gravestraat. Op 18 mei 1692 gaat hij met zijn vrouw naar Londen. Hij maakt hier vooral veel portretten van de Engelse adel.

Op 18 juni 1698 vestigt hij zich in den Haag, waar hij 31 augustus 1699 burger wordt. In 1700 krijgt hij de opdracht om voor de Raadskamer van de admiraliteit in Rotterdam portretten van de Oranjes te schilderen.

In 1703 werkt hij aan het hof van den Keurvorst te Düsseldorf, waar enkele jaren later ook Rachel Ruysch heeft gewerkt. Godfried schijnt haar goed gekend te hebben en zij zou zelfs op een van zijn werken een bloemenkrans hebben geschilderd.

In 1704 is Godfried weer terug in den Haag. Er zijn verschillende akten over financiele aangelegenheden en dergelijke over hem bewaard, o.a. het testament, dat hij op 29 Augustus 1705 met zijn vrouw maakte.

Tot zijn leerlingen behoorden onder andere zijn zuster Maria, zijn neef Jacob Schalcken en Arnold Boonen.

Genealogische gegevens Godfried Schalcken

Vanaf heden is ook het register van de Burgerlijke Stand Overlijden van Poortugaal in de periode 1812 – 1840 geheel beschikbaar via deze website.

Een compleet overzicht van de beschikbare registers per plaats is hier te vinden.

Heeft u voorouders op het eiland IJsselmonde, in Schiedam, Delfshaven of daarbuiten? De kans is groot dat u hier meer gegevens over hen vindt.

Aan de hand van onder andere de beschikbare doop, trouw, begraaf en lidmatenregisters, notariële akten, gegevens van de burgerlijke stand, bevolkingsregisters en gezinskaarten is getracht van dit gebied een reconstructie te maken van de gezinssamenstelling in de periode: eind 16e – begin 20e eeuw.

Van diverse plaatsen is uitgebreide informatie opgenomen om van de onderzochte personen en gezinnen hun sociale en historische context te kunnen schetsen.

Daarnaast wordt een foto-archief bijgehouden met onder andere afbeeldingen van personen, families, akten en plaatsen.

Vul rechtsboven een familienaam en eventueel voornaam in om snel naar personen te kunnen zoeken. Ook kunt u hier uitgebreid naar personen of families zoeken.

Bijdragen in de vorm van bijvoorbeeld aanvullend onderzoek, fotomateriaal en reakties op gepubliceerde artikelen worden zeer op prijs gesteld. Hiertoe kunt u contact opnemen of uw reaktie plaatsen bij het betreffende artikel, persoon of gezin.

Lucas was een vroegrijp talent; hij voerde op 9-jarige leeftijd de burijn. Zijn vroegst bekende werk is Mohammed en de vermoorde monnik uit 1508. Hij trouwde in 1515 met Elisabeth van Boschhuyzen, afkomstig uit een aanzienlijk geslacht in Leiden.

Hij ontmoette in 1521 in Antwerpen zijn tijdgenoot Albrecht Dürer, die hem bewonderde en werk met hem ruilde. Hij bezocht Jan Gossaert in Middelburg en reisde met hem door Vlaanderen. Lucas overleed in 1533 na een langdurig ziekbed aan de tering.

Hij is het meest bekend geworden vanwege zijn grafisch werk. Zijn werk bevat zowel gotische als renaissance-elementen en wordt daarom wel gezien als een overgang tussen die twee perioden, zoals blijkt uit zijn gebruik van perspectief.

Naast gravures maakte hij ook schilderijen: circa vijftien werken zijn met zekerheid aan hem toe te schrijven.

Genealogische gegevens Lucas van Leyden

Het streekarchief IJsselmonde is verhuisd naar een andere lokatie. Het nieuwe adres luidt:

Socratesstraat 359B
3076 BX Rotterdam

Het telefoonnummer blijft ongewijzigd: 010 – 482 5785

Website: http://www.streekarchief.org

De Socratesstraat ligt in de wijk Lombardijen en is per auto goed te bereiken. Er is voldoende vrije parkeerruimte. Het gebouw is toegankelijk voor rolstoelen.

Op vijfhonderd meter afstand is de tramhalte waar tramlijnen 2 en 20 stoppen.

Tevens stoppen in de nabijheid de bussen van RET-lijn 76 de lijnen 143 – 144 – 145 en 184 van Connexion.

Vanaf heden is ook het register van de Burgerlijke Stand Huwelijken van (de plaats) IJsselmonde in de periode 1812 – 1910 geheel beschikbaar via deze website.

Een compleet overzicht van de beschikbare registers per plaats is hier te vinden.